Borç ve alacak takibi, yalnızca işletmelerin değil, günlük hayatta arkadaşına, ailesine veya komşusuna ödünç para veren, taksitli bir alışveriş yapan ya da bir hizmet karşılığında ödeme bekleyen herkesin ihtiyaç duyduğu bir düzendir. Kimin kime ne kadar borcu olduğu ve bu tutarların ne zaman ödeneceği tek yerde tutulmadığında hem para hem de ilişkiler zarar görebilir.

Kısa cevap: Her borç ve alacak için kişi, tutar, para birimi, işlem tarihi ve ödeme tarihini içeren bir kayıt oluşturun. Ödeme tarihini takvime bağlayın ve birkaç gün öncesine hatırlatma kurun. Kısmi ödemeleri kaydettikçe kalan tutarı güncelleyin, taksitli borçları her taksidin tarihiyle ayrı ayrı takip edin ve ayda bir kez toplam durumunuzu gözden geçirin.

1. Borç ile alacağı net biçimde ayırın

Takibin temeli, iki yönü karıştırmamaktır:

• Borç: Sizin başkasına ödeyeceğiniz tutar.
• Alacak: Başkasının size ödeyeceği tutar.

Bu ayrım karışırsa toplam durumunuzu yanlış değerlendirirsiniz. Aynı kişiyle hem borç hem alacak ilişkiniz olabilir; bu durumda iki ayrı kayıt tutmak, kimin neyi ödediğini netleştirir.

2. Her kayıtta bulunması gereken bilgiler

Eksiksiz bir borç veya alacak kaydı şunları içerir:

• Kişi veya kurum adı: Aynı adla birden fazla kişi varsa ayırt edici bir bilgi ekleyin.
• Tutar ve para birimi: Farklı para birimlerindeki borçları birbirine katmayın; her birini kendi para biriminde tutun.
• İşlem tarihi: Paranın verildiği veya alındığı gün.
• Ödeme veya vade tarihi: Ödemenin yapılması beklenen gün.
• Kategori: Örneğin kişisel ödünç, kira, alışveriş, hizmet bedeli.
• Kısa açıklama: "Tatil uçak biletinin yarısı" gibi, kaydın neyle ilgili olduğunu hatırlatan bir not.

Örnek kayıt: Alacak · Ayşe · 2.400 TL · verildiği tarih 10.10.2026 · ödeme tarihi 10.11.2026 · kategori: kişisel ödünç · açıklama: "Bilgisayar tamiri için".

3. Ödeme gününü takvime bağlayın

Takibin en çok unutulan kısmı ödeme tarihidir. Tutarı bilmek yeterli değildir; ne zaman ödeneceği veya tahsil edileceği de kayıtlı olmalıdır. Ödeme gününü bir takvime eklediğinizde, o gün yaklaşırken neyin geldiğini görürsünüz.

4. Taksitli borçları her taksitle takip edin

Taksitli bir borçta tek bir vade tarihi yoktur; her taksidin kendi tarihi ve tutarı vardır. Toplam tutarı taksit sayısına bölerek her taksidi ayrı bir ödeme günü olarak takvime eklemek, hangi ay ne ödeyeceğinizi baştan gösterir.

Örnek: 12.000 TL'lik bir borç, ilk taksidi 15 Kasım olmak üzere 6 eşit taksitte ödenecekse, 15 Kasım'dan 15 Nisan'a kadar her ay 2.000 TL'lik bir ödeme gününüz olur. Tutar eşit bölünmüyorsa (örneğin 10.000 TL'nin 3 taksidi), kuruş farkı genellikle ilk veya son taksite eklenir.

5. Kısmi ödemeleri anında kaydedin

Borçlar her zaman tek seferde kapanmaz. Bir alacağın bir kısmı ödendiğinde ödemenin tarihini ve tutarını kaydedin, kalan tutarı güncelleyin. Kısmi ödemeleri takip etmemek, en sık yaşanan anlaşmazlık nedenlerinden biridir: Bir taraf 500 lira ödediğini hatırlarken diğer taraf hatırlamayabilir. Ödeme banka havalesiyle yapıldıysa açıklamasını da not edin.

6. Gecikmiş ve kapanmış kayıtları ayırın

Ödeme tarihi geçtiği hâlde kapanmamış kayıtlar, öncelik vermeniz gereken kayıtlardır. Bunları ayrı görmek için "gecikmiş" olarak işaretleyin. Tamamen ödenmiş kayıtları ise silmek yerine "kapandı" olarak işaretleyin; ileride bir soru çıktığında geçmişi görmek işinizi kolaylaştırır.

7. Toplam durumunuzu ayda bir gözden geçirin

Tek tek kayıtların yanında toplam ne kadar borcunuz ve ne kadar alacağınız olduğunu görmek önemlidir:

• Toplam alacak − toplam borç = net durumunuz.
• Farklı para birimlerindeki kayıtları ayrı ayrı toplayın; kur değiştikçe birbirine çevrilmiş toplamlar yanıltıcı olabilir.
• Önümüzdeki ay hangi borç ödemelerinin ve hangi tahsilatların olduğuna bakarak nakit akışınızı planlayın.

Ayda bir kez bu tabloyu gözden geçirmek çoğu kişi için yeterlidir. Aylık bütçenizi bu tabloya göre kurmak için Aylık bütçe nasıl planlanır? rehberine göz atabilirsiniz.

8. Büyük tutarlarda yazılı belge tutun

Kişisel ilişkilerde yazılı bir şey istemek tuhaf gelebilir, ama yüksek tutarlı borçlarda iki tarafın da imzaladığı kısa bir belge veya en azından açıklamalı bir banka havalesi, ileride çıkabilecek yanlış anlaşılmaları önler. Belgede tutar, tarih, geri ödeme planı ve iki tarafın bilgileri yer almalıdır. Ticari alacaklar, senetler veya ödenmeyen borçlar için yasal bir yola başvurmanız gerekirse bir hukuk uzmanına danışın.

Sık yapılan hatalar

• Ödeme tarihini kaydetmemek: Tutar bilinir, ama ne zaman ödeneceği unutulur.
• Kısmi ödemeleri atlamak: Kalan tutar konusunda anlaşmazlık çıkar.
• Farklı para birimlerini toplamak: Toplam durum yanlış görünür.
• Kapanan kayıtları silmek: Geçmişe dair kanıt kalmaz.
• Kayıtları farklı yerlere dağıtmak: Bir kısmı not uygulamasında, bir kısmı mesajlarda kalır.

BudPlan ile borç-alacak takibi

BudPlan'da her borç ve alacak kaydını kişi veya şirket, tutar, para birimi ve ödeme günüyle oluşturabilir; isterseniz taksitlere bölebilirsiniz. Kısmi ödemeleri kaydettikçe kalan tutar güncellenir; tamamen ödenen kayıt "Kapandı", tarihi geçip ödenmeyen kayıt "Gecikmiş" olarak işaretlenir. Ödeme günleri takviminizde görünür ve vadeden kaç gün önce hatırlatılacağınızı seçebilirsiniz. Bütçem ekranı da toplam borç ve alacağınızı her para birimi için ayrı gösterir.

Son güncelleme: 7 Ekim 2026

İlgili rehberler:

• Kişisel borç-alacak defteri nasıl tutulur?
• Ödeme günlerini bir daha kaçırmamak için takvim sistemi
• Aylık bütçe nasıl planlanır?